Hægt er að nálgast skólanámskrá Vallarsels hér og hér. 

Skólanámskrá

Efnisyfirlit

Inngangur  ……………………………………………………………………………………..      6

1. Leikskólastarf stefna/markmið  …………………………………………………    7
2. Leikurinn  …………………………………………………………………………….      8
3. Daglegt líf  ……………………………………………………………………………     10
4. Dagskipulag  …………………………………………………………………………     11
5. Námssviðin  ………………………………………………………………………….     11
6. Lífsleikni  ….…………………………………………………………………………       14
7. Sérkennsla  ………………………………………………………………………….      14
8. Mat á leikskólastarfi  ………………………………………………………………     15
9. Heimildaskrá  ………………………………………………………………………..      16

Inngangur

     Leikskólinn Vallarsel starfar samkvæmt lögum um leikskóla frá árinu 1994 og reglugerð um starfsemi leikskóla frá 1995.  Í 1. gr. laganna segir:  “Leikskólinn er fyrsta skólastigið í skólakerfinu og er fyrir börn undir skólaskyldualdri”.  Ennfremur segir:  “Leikskóli annast í samræmi við lög þessi að ósk foreldra, uppeldi og menntun barna á leikskólaaldri undir handleiðslu sérmenntaðs fólks í leikskólauppeldi”.

     Í 4. gr. laganna segir: Menntamálaráðuneytið mótar uppeldisstefnu leikskóla og sinnir mati á uppeldisstarfi leikskóla.  Uppeldisstefnan er fagleg stefnumörkun.

     Aðalnámskrá leikskóla var gefin út af Menntamálaráðuneytinu í júní árið 1999 og er hún hugmyndafræðilegur grundvöllur og stefnumótandi leiðarvísir að uppeldisstarfinu.  Í henni er svo mælt fyrir að á grunni hennar beri hverjum leikskóla að semja skólanámskrá þar sem gerð er uppeldis- og námsáætlun.

    Samkvæmt lögum um leikskóla skal leikskólastarf grundvallast á Aðalnámskrá leikskóla.  Skólanámskrá Vallarsels var gefin út í apríl  2002.  Í kjölfar stækkunar Vallarsels, um helming, er endurskoðun hennar nauðsynleg enda er kveðið á um í Aðalnámskrá að leikskólastarf og skólanámskrá skuli vera í sífelldri þróun.

     Leikskólinn við Skarðsbraut var tekinn í notkun 20. maí 1979.  Þá voru tvær deildir í skólanum, tvær fyrir hádegi og tvær eftir hádegi. Árið 1985 var opnuð dagheimilisdeild, eins og það hét þá.  Þar dvöldu eingöngu börn sem voru allan daginn í leikskólanum. Árið 1992 fékk skólinn nafnið Vallarsel. Í lok árs 2002 var ákveðið að stækka skólann um þrjár deildir.  Þann 1. febrúar 2004 voru opnaðar tvær deildir og haustið 2004 var allur skólinn tekinn í notkun eða sex deildir.  Þær heita Skarð, Jaðar, Vellir, Lundur, Stekkur og Hnúkur.  Staðsetning Vallarsels er mjög miðsvæðis á Akranesi svo möguleikar fyrir flesta bæjarbúa að sækja Vallarsel eru góðir.  Í Vallarseli eru samtímis 143 börn.   

1. Leikskólastarf  stefna / markmið

     Í Vallarseli leggjum við megináherslur á TÓNLIST og LEIKINN  í uppeldisstarfinu.

Tónlistin:

     Hvers vegna tónlist?  Tónlistin er fyrst og fremst gleðigjafi og skemmtileg leið til þroska.  Tónlist nær til og örvar minnst sex svæði í heilanum.  Hún eykur greind á mörgum sviðum og styrkir meðfædda getu.  Rannsóknir í Kanada sýna að flest ung börn bera ótrúlegt skynbragð  á tónlist.  Þegar barnið spilar á hljóðfæri og er virkur þátttakandi  taka stöðvar heilans virkan þátt, fremur en að gegna aðeins hlutverki skrásetjara.  Einnig sýna tilraunir við háskólann í Hannover að við verðum “klárari” af því að æfa tónlist (Lifandi vísindi nr.7/2004) það eflir vitsmuna-, tilfinningaþroska og félagsfærni.

Tónlist er:

söngur:   samsöngur og sjálfsprottinn söngur í leik

hrynþjálfun:   þjálfun tilfinningar fyrir púls og hryn

hreyfing:   með tónlist og í leik

hlustun:   á fjölbreytta tónlist frá ýmsum löndum, klassíska og nýrri tónlist

hugtök í tónlist:   stíll, blær, tónhæð, hraði, styrkur, hrynur, púls og tónlengd

hljóðfæravinna:  með fjölbreytt hljóðfæri og hljóðgjafa         

Markmið

• að vinna markvisst með ofangreind atriði í leik og starfi er okkar leið til eflingar alhliða þroska barnsins
• að efla sönginn og sönggleðina sem er grundvallaratriði í tónlistaruppeldi
• að barnið nemi grunnatriði tónlistar með samleik tóna og hreyfingar

Leikurinn:

     Hvers vegna leikurinn?    Í bernsku er það að leika sér, sama og að læra og leita sér þekkingar og reynslu. Leikurinn er eðlilegasta lífstjáning barnsins og um leið undirbúningur undir fullorðinsárin.  Hann er kjarninn í lífi barnsins (Leikur og leikgleði. Afmælisrit helgað Valborgu Sigurðardóttur. Fóstrufélag Íslands 1992).

Leikurinn er:

óþrjótandi uppspretta alls þroska

aðaltjáningarform

nám og starf  

sjálfstjáning og sjálfsnám

árangursríkasta tækið til þroska og þekkingar

gleðigjafi, hvíld, afþreying og frelsi

endurspeglun tilfinningalífsins

leikur er sköpunarmáttur

Markmið

• að efla alhliða þroska barnsins, andlegan, líkamlegan, félagslegan og tilfinningalegan.
• að skapa barninu góðan tíma til frjálsra og sjálfsprottinna leikja á eigin forsendum.
• að skapa barninu bestu aðstæður til náms og starfs í gegnum leikinn. 

2.  Leikurinn

       Leikurinn er hornsteinn leikskólastarfsins, hann er kennsluaðferð í leikskólastarfinu og námsleið barnsins.  Grundvallarforsenda fyrir árangursríku námi barnsins er upplifun hluta og atburða af eigin raun (Uppeldisáætlun fyrir leikskóla. Markmið og leiðir 1993, bls. 37). 

     Í leiknum tjáir barnið tilfinningar sínar og fær útrás fyrir þær.  Leikurinn er sjálfstjáning barnsins og besta leiðin til þroska og þekkingar.  Hann er eðlilegasta lífstjáning allra barna (Leikur og leikgleði. Afmælisrit helgað Valborgu Sigurðardóttur. Fóstrufélag Íslands 1992, bls.48).

    Barnið aflar sér reynslu og dýrmætrar upplifunar í leiknum.  Hann greiðir fyrir vexti og þroska, í leik lærir barnið margt sem enginn getur kennt því.  Það er fyrst og fremst í leik sem börn eignast vini  (Leikur og leikuppeldi. Menntamálaráðuneytið 1991, bls. 25).   Nauðsyn þess að vinna saman og taka tillit hvert til annars lærist í leiknum.

·         Leikurinn er ánægjulegur.  Það er gaman að leika sér.  Þótt leik fylgi ekki alltaf ytri merki um ánægju eða gleði er ljóst að barnið nýtur hans sem jákvæðrar upplifunar.  Leikurinn er barninu gleðigjafi og nautn.

• Leikurinn er takmark í sjálfu sér.  Hann hefur ekkert ytra takmark.  Að því leyti greinist hann frá vinnu.
• Leikferlið, sjálfur leikurinn, veitir barninu ánægju en ekki afrek leiksins, afköst eða árangur.  Í byggingaleik er meginatriðið í augum barnsins t.d. að byggja hús úr kubbum en ekki að nota það.
• Leikurinn er sjálfsprottin athöfn.  Hann gerist sjálfkrafa.
• Barnið leikur sér af fúsum og frjálsum vilja.  Leikurinn er ekki bundinn neinni skyldu eða kvöð.  Hann er frjáls athöfn.
• Leikur á hug barnsins allan.  Barnið er niðursokkið í virkum leik og hugfangið af honum (Leikur og leikuppeldi. Menntamálaráðuneytið 1991 bls. 108).

     Sjálfsprottinn leikur greinist frá öðru atferli í því að hann er skapandi og barnið stjórnar honum sjálft.  Heimspekingurinn og þekkingarfræðingurinn Jean Piaget (1896-1980)  telur sjálfsprottinn leik veigamikinn þátt í vitrænni þróun barnsins, hann endur-spegli þroskastig þess (Leikur og leikuppeldi. Menntamálaráðuneytið 1991).

Í sjálfssprottnum leik er barnið:

• sjálfrátt og sjálfstætt
• stjórnandi og skapar leikinn úr eigin upplifunum og hugarheimi
• að taka ákvarðanir og leysa úr vandamálum
• einbeitt, það gleymir stund og stað
• upptekið af augnablikinu, það er ferlið sem skiptir máli
• laust við utanaðkomandi reglur aðrar en þær sem það setur sjálft

           eða í samráði við leikfélagana (Aðalnámskrá leikskóla 1999 bls. 11).

Hvað gerum við?  Okkar áhersla er að bjóða barninu uppá leikföng sem að öllu jöfnu eru ekki í boði heima hjá því.  Við gefum góðan tíma fyrir leikinn, bjóðum uppá vandaðan leikfangakost og fjölbreyttan efnivið til skapandi starfs.  

     Val:  valið er rammi frjálsa leiksins.  Hvert barn velur sér svæði og ber ábyrgð á eigin vali.  Hverri deild er skipt í 4 – 6 valsvæði og í sal eru 4 – 5 sameiginleg valsvæði. 

Svæðin bjóða uppá:

• skynfæra- og hreyfileiki
• sköpunar- og byggingarleiki
• þykjustu- og hlutverkaleiki
• regluleiki eða leiki með leikreglum

     Einingakubbar:  á hverri deild eru einingakubbar, þrjár yngri deildirnar eru með ¼ úr setti en eldri deildirnar ½ sett hver.  Bandaríski uppeldisfrömuðurinn, Caroline Pratt, hannaði kubbana árið 1914.  Hönnun og notkun einingakubba á sér merka hugmyndafræðilega sögu í anda framfarastefnu heimspekingsins Johns Dewey. Kubbarnir eru mjög vandaðir og smíðaðir úr kjörvið, annaðhvort hlyn eða álmi.  Þeir eru ólitaðir og hannaðir í ákveðnum stærðfræðilegum hlutföllum í ýmsum stærðum og gerðum, ýmist sem brot úr tiltekinni einingu, þ.e. brot úr grunnkubb eða sem margfeldi af honum. Í leik virkja einingakubbarnir athafnaþörf barnsins og vekja áhuga þess, það er virkt og skapandi.

      Holukubbar - Hollow Blocks:  Holukubbar eru byggðir í sömu hlutföllum og einingakubbarnir og úr vönduðum efnivið.  Þeir eru skrúfaðir saman, holir að innan  og það eru engin hvöss horn á þeim.  Í leik lúta holukubbarnir sömu lögmálum og einingakubbarnir.

     Listasmiðja:  deildirnar skipta notkun hennar á milli sín eftir ákveðinni reglu.  Viðkomandi deild hefur möguleika á að fella hana inní valið hjá sér.

     Könnunarleikjastund:  yngri börnunum er boðið uppá “könnunarleik með hluti”.  Hugtakið er að uppruna gríska orðið eurisko og þýðir “til að uppgötva” eða “öðlast skilning á…” sem lýsir nákvæmlega því sem börnin eru að gera.  Hlutirnir sem börnin leika með eru ekki plastleikföng úr búð heldur alls konar hversdagslegir hlutir og ílát.  Þessir hlutir færa þeim þá reynslu, að möguleikarnir eru óþrjótandi.  Þau læra frá unga aldri að það er alltaf hægt að “gera það á annan hátt”, engin niðurstaða er “rétt “ eða “röng”.

3. Daglegt líf

     Daglegt líf í leikskólanum markast af föstum athöfnum sem varða líkamlegar þarfir og heilsu.  Á ákveðnum tímum dagsins matast barnið, þvær sér, hvílir o.s.frv.   Í skipu-

lagi leikskólans er samræmi og jafnvægi á milli allra þátta, bæði skipulagðra og frjálsra.

Markmið

Að efla sjálfstraust og sjálfstæði barnsins í daglegum athöfnum.  Okkar metnaður er að hjálpa því til að hjálpa sér sjálft sem gerir það að sterkari einstaklingi. 

     Hvað gerum við?    Hvetjum – hrósum – leiðbeinum

     Fataherbergi:  Styðjum og hvetjum til sjálfshjálpar við að klæða sig úr og í.  Kennum snyrtilega umgengni og hvetjum til félagslegra samskipta í fataherberginu.  Sköpum rólega stund í fataherberginu.

     Borðhald:  Kennum almenna borðsiði og erum góð fyrirmynd.  Styðjum barnið til sjálfshjálpar við matarborðið um leið og það lærir að taka tillit til annarra.

     Hreinlætisvenjur:   Kennum barninu að tileinka sér almennar hreinlætisvenjur og verða sjálfbjarga á þessu sviði.

     Hvíld:  Sköpum aðstæður til HVÍLDAR á bæði líkama og sálu.  Starfsfólk nýti þessa stund til að styrkja tilfinningatengslin við barnið. 

     Að koma og fara:    Hlýlegar móttökur veita því öryggi og gleði.     Lögð er áhersla á að barnið fari í jafnvægi heim.  Það er kvatt með nafni og því þakkað fyrir daginn.

4.  Dagskipulag

Dagskipulag leikskólastarfsins felur í sér reglubundna tímaröð starfsþátta.  Hver deild skipuleggur sitt innra starf eftir þroska og hæfni barnanna.  Rammi dagskipulags er sá sami á öllum deildum.

06:45 – 07:45    Sameiginleg mótaka

07:45                 Heimastofur opna, hver fer á sína deild

08:00 – 09:00     Morgunverður

09:00 – 11.00     FRIÐARTÍMI:  val/frjáls leikur – hópastarf/námssviðin

11:00 – 12:00     Útivist

11:45 -               Hádegisverður á yngstu deildunum                       

12:00 – 12:30     Hádegisverður á eldri deildunum

12:30 – 12:50     Hvíld, slökun

13:00 – 14:00     Útivist

14:00 – 15:00     FRIÐARTÍMI:  hópastarf/námssviðin

15:00 – 15:30     Síðdegishressing

15:45 – 17:00     Val/frjáls leikur í sal

17:00 – 18:00     Sameinast í listasmiðju

Vallarsel opnar kl. 06:45 að því tilskyldu að þrír foreldrar eða fleiri nýti sér þennan möguleika.  Sama gildir um tímann til kl. 18:00.

5.  Námsviðin

     Námssvið leikskóla eru áhersluþættir í leikskólauppeldi.  Þau skarast og eru samofin undirstöðuþáttum leikskólastarfs:  leik, daglegri umönnun og almennri lífsleikni.  Námssviðin eru þessi:   HREYFING,  MÁLRÆKT,  MYNDSKÖPUN,  TÓNLIST,

NÁTTÚRA ogUMHVERFI, MENNING og SAMFÉLAG (AÐALNÁMSKRÁ LEIKSKÓLA, Menntamálaráðuneytið 1999).  

Hvað gerum við?      Í skipulögðu HÓPASTARFI er unnið markvisst með öll námssviðin.

HREYFING

  Markmið

• Hreyfing stuðlar að andlegri og líkamlegri vellíðan barnsins.
• Að barnið skynji líkama sinn og nái smám saman betri stjórn á hreyfingum sínum í leik og starfi.
• Að skapa barninu tækifæri til útrásar í leik.
• Í hreyfingu öðlist barnið skilning á styrk sínum og getu og sjálfstraustið vex.
• Að samhæfing hreyfinga, jafnvægi og öryggi barnsins aukist

Áhersluþættir samkvæmt Aðalnámskrá leikskóla:

Útivera

Í útiveru geta börnin leyft sér ærslaleiki, hróp og köll.  Hlaupið, hoppað, skoppað og klifrað.

MÁLRÆKT

  Markmið  

• Að barnið nái góðu valdi á íslenskri tungu og notkun málsins svo það nýtist því á auðveldan hátt í öllum samskiptum. 
• Málörvun er fléttað inn í alla þætti leikskólastarfsins.

Áhersluþættir samkvæmt Aðalnámskrá leikskóla:

•       Samtöl
•       Barnabækur, sögur og ævintýri
•       Orðaforði, lestur og ritun
•       Orðaforði og hugtök

MYNDSKÖPUN

  Markmið

•      Að barnið njóti þess að skapa á eigin forsendum og njóti afrakstursins.
•      Að ýta undir sjálfstæða myndsköpun og uppfylla sköpunarþörf barnsins.
•      Að bjóða uppá fjölbreytilegan efnivið til myndsköpunar.

TÓNLIST

  Markmið    

• Að barnið uppgötvi í gegnum tónlist nýja hluti og læri ýmsa færni og þætti sem nýtast því á öðrum sviðum í daglegu lífi og leik.
• Að barnið fái með hlustun á tónlist tækifæri til að gera sér grein fyrir mismunandi eigindum tónlistarinnar.

            Áhersluþættir samkvæmt Aðalnámskrá leikskóla:

•        Söngur
•        Hreyfing og hrynjandi
•        Hljóðgjafar og hljóðfæri
•        Hlustun

NÁTTÚRA og UMHVERFI

  Markmið

• Að barnið öðlist þekkingu á náttúrunni, fjölbreytileika hennar og fegurð ásamt því að njóta hennar. 
• Vekja virðingu þess og ábyrgðarkennd fyrir náttúrunni og umhverfinu.
• Að skapa barninu tækifæri og aðstöðu til tilrauna og athugana.

Áhersluþættir samkvæmt Aðalnámskrá leikskóla:

•       Tengsl barns og náttúru
•       Náttúrugripir, tæki og tilraunir

MENNING og SAMFÉLAG

  Markmið   

• Að efla þekkingu, reynslu og tilfinningu barnsins á menningu, umhverfi og um leið því samfélagi sem við lifum í.

Áhersluþættir samkvæmt Aðalnámskrá leikskóla:

•        Ferðir – nágrennið
•        Tölvur
•        Hátíðir og hefðir
•        Samskipti við aðrar þjóðir

Í deildarnámskrám er nánari útfærsla á hvað gert er með börnunum á hverju námssviði.

6.  Lífsleikni

Lífsleikni er ekki fræðsluefni heldur efni til að rækta og æfa mannkosti með barninu. Í öllu starfi leikskólans felst því  nám í lífsleikni. Lífsleikni byggist á alhliða þroska barns, færni þess til samskipta, rökrænnar tjáningar og til að bera virðingu fyrir umhverfi sínu.   

Til að öðlast lífsleikni þarf barnið að læra

undirstöðuatriði heilbrigðs lífs og lífsviðhorfa í samneyti við jafningja í leik og starfi

• að bera virðingu fyrir öðrum
• að sýna umburðarlyndi gagnvart ólíkum skoðunum, ólíkri menningu og reynslu
• að þekkja sinn innri mann og styrkja sjálfstraust sitt
• að auka færni sína til samskipta og umgengni við félagana
• að beita röklegri hugsun, spyrja spurninga og leita svara
• að virða lífsgildi, venjur og hefðir sem ríkja í leikskólanum og í samfélaginu
• að í samskiptum manna er nauðsynlegt að hafa reglur sem ber að virða
• að bera virðingu fyrir náttúrunni – umhverfinu, dýrum og jurtum (Aðalnámskrá leikskóla bls. 17).

7.Sérkennsla

       Í lögum um leikskóla nr. 78/1994, 15.gr. segir:  „Börn á leikskólaaldri sem vegna fötlunar, tilfinningalegra eða félagslegra erfiðleika þurfa sérstaka aðstoð og þjálfun, eiga rétt á henni innan leikskólans undir handleiðslu sérfræðinga.“

     Öll börn hafa jafna  möguleika til að þroskast og að nýta leikskóladvölina með því að veita þeim, sem þess þurfa, sérstaka aðstoð (Starfsreglur varðandi sérkennslu í leikskólum á Akranesi). 

Markmið okkar í sérkennslu eru:

•       að tryggðja öllum börnum bestu og mestu möguleika á framförum 
•       að veita börnum sem þess þurfa sérstaka aðstoð

8.  Mat á leikskólastarfinu

Í upphafi hvers starfsárs endurskoða deildarstjórar deildarnámskrár sem eru ágangsmiðaðar.

     Annað hvert ár, á vorönn, gerir starfsfólk leikskólans mat á leikskólastarfinu.  Notaður er ECERS kvarðinn (Early Childhood Environment Rating Scale) sem var gefinn út í Bandaríkjunum árið 1980.  Þýðendur eru Sesselja Hauksdóttir og Gerður Guðmundsdóttir og var kvarðinn borinn saman við íslensk lög um leikskóla, Uppeldisáætlun fyrir leikskóla og Aðalnámskrá leikskóla.

     Meginmarkmið með matinu er að auka gæði í starfinu.

Eftirfarandi atriði eru lögð til grundvallar:

• Hvað þarf hvert barn í leikskóla til þess að þroskast andlega, félagslega, tilfinningalega og vitsmunalega?
• Hvernig skipuleggja leikskólakennarar umhverfið þannig að það mæti sem best þörfum barnanna?      (ECERS kvarðinn)

     Hitt árið stendur Skólaskrifstofa fyrir könnun meðal foreldra elsta og yngsta árgangs barnanna þar sem þeir leggja mat sitt á starfsemi leikskólans.

     Mat á hópastarfinu er gert á haust- og vorönn.  Þannig fylgjast deildarstjórar með hvort unnið er á öllum námssviðunum.

Heimildaskrá:

Aðalnámskrá leikskóla 1999.

ECERS kvarðinn.  Kvarðinn til að meta leikskólastarf fyrir þriggja til sex ára börn.

Foreldrahandbók Vallarsels.

Leikur og leikgleði. Afmælisrit helgað Valborgu Sigurðardóttur,  bls.48. 

Leikur og leikuppeldi. Valborg Sigurðardóttir Menntamálaráðuneytið 1991, bls. 25.        

Lög um leikskóla nr. 78/1994, 15.gr.

Reglugerð um starfsemi leikskóla nr. 225/1995, II. kafli 2. gr. 

Starfsreglur varðandi sérkennslu í leikskólum á Akranesi. 

Uppeldisáætlun fyrir leikskóla markmið og leiðir 1993, bls. 37.

Uppeldisáætlun sem leiðarvísir.  Fylgirit með Uppeldisáætlun fyrir leikskóla,  Mennta-málaráðuneytið 1993.